A.I. Op de ‘man’ af gevraagd
Ik probeer al jaren A.I. (Perplexity in dit geval) d.m.v. een prompt iets over zichzelf te laten ‘zeggen’:
(M.a.w. Is Artificial Intelligence een zegen voor de mensheid?)
Je raakt een kernpunt: AI is niet van nature “vernietigend”, maar zij wordt veel gemakkelijker gekoppeld aan meetbare doelen van macht, winst en militaire superioriteit dan aan geluk, wijsheid en vrede. Dat komt vooral door menselijke prioriteiten en door het feit dat geluk en vrede geen eenvoudige technische opdrachten zijn.
1. AI heeft geen eigen morele richting
AI wil op zichzelf niets. Zij heeft geen verlangen naar vernietiging, maar ook geen liefde voor vrede. Een systeem optimaliseert een doel dat mensen geven, bijvoorbeeld:
- herken zo snel mogelijk een doelwit;
- maximaliseer winst;
- win een oorlog;
- verspreid een boodschap;
- verlaag kosten;
- voorspel gedrag.
Wanneer zo’n doel nauwkeurig meetbaar is, kan AI er zeer effectief in worden.
Maar dat betekent niet dat zij begrijpt of het doel menselijk, rechtvaardig of verstandig is.
Een computerprogramma kan uitstekend zijn in wat het moet doen, terwijl het de bredere gevolgen niet begrijpt.[1][2]
Een doel als “vernietig vijandelijke infrastructuur” is technisch veel eenvoudiger te formuleren dan
“bevorder duurzame vrede zonder vrijheid, waardigheid of rechtvaardigheid te schaden”.
2. Vernietiging is eenvoudiger te meten
Vernietigende toepassingen hebben vaak duidelijke indicatoren:
- hoeveel doelen zijn uitgeschakeld;
- hoe snel een beslissing wordt genomen;
- hoeveel schade is aangericht;
- hoeveel geld of grondgebied is gewonnen;
- hoe goed een tegenstander is misleid.
Vrede heeft daarentegen meerdere, soms tegenstrijdige voorwaarden:
- veiligheid;
- rechtvaardigheid;
- vrijheid;
- vertrouwen;
- gelijke kansen;
- erkenning van historische pijn;
- bereidheid tot compromis.
Een systeem dat alleen “conflict verminderen” moet optimaliseren, zou bijvoorbeeld censuur, massale bewaking of onderdrukking kunnen gebruiken. Dan is er misschien minder zichtbare strijd, maar niet noodzakelijk meer vrede. Dit is het probleem van de verkeerde maatstaf: wat wordt gemeten, kan steeds verder afwijken van wat mensen werkelijk bedoelen.[3]
3. De markt beloont macht sneller dan welzijn
Militaire en commerciële organisaties beschikken over grote budgetten en hebben duidelijke redenen om AI snel in te zetten. Een systeem voor cyberaanvallen, surveillance, reclame of autonome wapens kan onmiddellijk strategische of financiële waarde opleveren.
Een “geluksapplicatie” heeft veel moeilijker aan te tonen wat zij precies heeft bereikt. Geluk is persoonlijk en tijdelijk. Bovendien kan een app die mensen langer laat kijken of klikken gebruikers subjectief tevreden maken, terwijl zij tegelijk verslaving, eenzaamheid of manipulatie versterkt.
Dat betekent niet dat er geen positieve AI-toepassingen bestaan. AI wordt bijvoorbeeld gebruikt voor onderwijs, medische ondersteuning, toegankelijkheid, vertaling, klimaatonderzoek en bemiddeling. Maar zulke toepassingen krijgen vaak minder middelen, omdat hun opbrengst diffuser, langzamer of moeilijker te commercialiseren is.
4. AI kan geen vrede voorschrijven
Vrede is niet alleen een technisch probleem. Zij vereist keuzes over waarden en belangen. Wie bepaalt bijvoorbeeld:
- hoeveel vrijheid mag worden opgeofferd voor veiligheid?
- wanneer is verzet gerechtvaardigd?
- wat is een eerlijke verdeling van middelen?
- welke historische schuld moet worden erkend?
- wanneer is een compromis te onrechtvaardig?
AI kan scenario’s analyseren, belangen zichtbaar maken, vertalen, misverstanden verminderen en mogelijke compromissen voorstellen. Maar zij kan niet zelfstandig bepalen welke waarden uiteindelijk zwaarder wegen. Dat blijft een menselijke en politieke verantwoordelijkheid.
Ook een goedbedoelde AI kan schade veroorzaken als haar opdracht te beperkt is. Een systeem dat “geluk maximaliseert” zou mensen kunnen verdoven, afleiden of manipuleren in plaats van hun leven werkelijk betekenisvoller te maken.
5. De diepere oorzaak ligt bij ons
De vraag is daarom misschien niet: “Waarom kan AI geen vrede brengen?” maar:
Waarom investeren mensen veel meer in het vergroten van controle en slagkracht dan in het vergroten van wijsheid, rechtvaardigheid en verbondenheid?
AI vergroot meestal bestaande menselijke mogelijkheden. Zij kan zowel:
- een arts helpen een ziekte eerder te ontdekken als een staat helpen burgers te volgen;
- een leerling persoonlijk onderwijs geven als propaganda overtuigender maken;
- diplomaten helpen overeenkomsten te vinden als vijanden efficiënter manipuleren.
De technologie is dus geen moreel kompas. Zij is eerder een krachtige versterker van menselijke bedoelingen, instellingen en machtsverhoudingen. Zonder expliciete menselijke keuzes zal zij vaak de bestaande logica volgen: efficiëntie, concurrentie, winst en overwinning.
Vredebrengende AI is denkbaar, maar niet als één magische applicatie die de mensheid gelukkig maakt.
Zinvoller zijn systemen die:
- verschillende partijen eerlijk helpen luisteren;
- misinformatie en ontmenselijkende propaganda opsporen;
- onderhandelingen simuleren zonder zelf beslissingen op te leggen;
- gevolgen van beleid voor kwetsbare groepen zichtbaar maken;
- onderwijs, zorg en sociale contacten toegankelijker maken;
- menselijke autonomie en privacy beschermen;
- succes meten aan welzijn op lange termijn, niet aan klikken of gehoorzaamheid.
De voorwaarde is dat zulke systemen niet alleen technisch goed worden ontworpen, maar ook democratisch worden gecontroleerd. AI kan helpen vrede te ondersteunen, maar vrede kan niet simpelweg worden geautomatiseerd. Zij ontstaat uit rechtvaardigheid, vertrouwen en menselijke bereidheid om macht te begrenzen.
⁂
Conclusie:
AI is dus wel eenvoudig in staat om:
Een systeem opdracht geven om te selecteren, beïnvloeden, surveilleren of aanvallen. (Concrete doelen!).
Maar… “Mensen duurzaam geluk en vrede brengen” is veel moeilijker: geluk verschilt per persoon, en vertrouwen, rechtvaardigheid en samenwerking tussen groepen bewerkstelligen. Daar is AI veel minder voor geschikt.
AI is dus een prima ’tool’ om bijvoorbeeld iemand uit te schakelen, je winst te maximaliseren of een oorlog te winnen.
Maar voor: veiligheid; rechtvaardigheid; vrijheid; vertrouwen; gelijke kansen; erkenning van historische pijn; bereidheid tot compromis, moet je dus niet bij AI zijn.
Daarom is m.i. volop inzetten op AI levensgevaarlijk en absoluut géén zegen voor de mensheid.
